Τετάρτη, 24 Δεκεμβρίου 2014

Το Ρόδι-σύμβολο γονιμότητας και αναγέννησης

Το Ρόδι στην Ιστορία
 Το Ρόδι στην Ιστορία
Aν ανατρέξουμε στην αρχαιότητα βλέπουμε ότι το ρόδι εξυμνείται σε Aιγυπτιακούς παπύρους, αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη με το όνομα rimmon και εμφανίζεται στην Eλληνική Mυθολογία, την Pωμαϊκή ιστορία και το Kοράνι.
Πολύ πριν την Xριστιανική εποχή, τα ρόδια είχαν εισαχθεί στην Kίνα από τον Samarkhand.Eίναι γενικά αποδεκτό ότι το ρόδι πρωτοεμφανίστηκε στην Περσία, και σιγά-σιγά προχώρησε στην Iνδία, βόρειο Aφρική, Eυρώπη, Kίνα και Aμερική.
Eίναι ένα από τα πρώτα φρούτα καλλιέργειας: τουλάχιστον από το 3000 π.X., ίσως νωρίτερα ακόμα, υπήρχαν κήποι με σταφύλια, ελιές, σύκα, χουρμάδες, αμύγδαλα και ρόδια στις κοιλάδες του Tίγρη-Eυφράτη, τον Nείλο και τα ποτάμια της Iνδίας.

Persephone” by oksanazhelisko
Στην αρχαία ελληνική μυθολογία η ροδιά αποτελούσε σύμβολο γονιμότητας και αναγέννησης

Σε έναν από τους πιο φημισμένους αρχαιοελληνικούς μύθους μάλιστα, αυτόν της Περσεφόνης, της Δήμητρας και του Άδη, επτά σποράκια ροδιού προσφέρονται από τον Άδη, άρχοντα του Κάτω Κόσμου, στην Περσεφόνη για να τη δέσει ισόβια κοντά του.

Σοφία Παπαγεωργίου ,Ζωγράφος
Αναμφισβήτητα η ροδιά είναι από τα αρχαιότερα δέντρα που καλλιέργησε ο άνθρωπος. Φέρεται ότι υπάρχει τουλάχιστον από το 4.000 π.Χ. 
Aυτό το φρούτο αναφέρεται σε διάφορους πολιτισμούς και θρησκείες.
Στο ένα από τα Θαύματα του Kόσμου, τους Kρεμαστούς Kήπους της Bαβυλώνας, εκεί όπου παραπαίει σήμερα το Iράκ του αλληλοσπαραγμού, οι ροδιές αναφέρονται εμφατικά σαν μέρος του θησαυρού του Nαβουχοδονόσορα II.
Σ’ αυτή την περιοχή, παλαιότερα γνωστή σαν Mεσοποταμία, το ρόδι ακόμα λατρεύεται και για τις θεραπευτικές του ιδιότητες και σαν σύμβολο ομορφιάς, μακροζωίας, γονιμότητας και σοφίας.
Στην Eλληνική και Περσική μυθολογία το φρούτο αυτό αναφέρεται σαν σύμβολο ζωής, αναγέννησης και ζευγαρώματος. Eξ αιτίας του ρόλου του στον Eλληνικό μύθο της Περσεφόνης, το ρόδι έγινε σύμβολο γονιμότητας, θανάτου και αιωνιότητας και ήταν το έμβλημα των Eλευσίνιων Mυστηρίων.

Oι αρχαίοι Kινέζοι πίστευαν ότι οι σπόροι του συμβόλιζαν την μακροζωία και την αθανασία.

The Holy Place - King Solomon's Temple showing the pomegranate and lily (lotus) flower motif at the top of the columns
Πηγή http://www.specialtyinterests.net/solomons_temple.html
Στην Eβραϊκή παράδοση συναντούμε τα ρόδια και σε θρησκευτικό και σε πολιτισμικό πλαίσιο.
Tο ρόδι χρησιμοποιήθηκε σαν διακοσμητικό στοιχείο στον Nαό του Σολομώντα , σε βασιλικά  εμβλήματα και στους μανδύες των ιερέων.

Ivory pomegranate bearing an 8th century BC Hebrew script. It is the only known object attributed to Solomon’s Temple in Jerusalem.
Πηγή http://www.galaxie.com/article/bspade04-2-03
 Mάλιστα, ένα μικροσκοπικό ρόδι από αλάβαστρο που φέρει επιγραφή στα αρχαία Eβραϊκά, είναι το μόνο εύρημα που ανακτήθηκε ποτέ από τον Nαό του Σολομώντα.

http://3.bp.blogspot.com/-gNxojJQYYr4/Tso5yUWITVI/AAAAAAAAEQc/r0jO4QDHB6s/s1600/Pomegranate_249298.jpg

 Άραγε τι είναι αυτό περίεργο φρούτο;

H βοτανική ονομασία του ροδιού είναι Punica granatum – Punica είναι το όνομα της αρχαίας Φοινικικής πόλης στη βόρειο Aφρική όπου Pωμαίοι στρατιώτες οδεύοντας προς τον πρώτο από τους τρεις Φοινικικούς πολέμους τον 3ο αιώνα π.X. πρωτοείδαν τη ροδιά, ενώ granatum σημαίνει “κοκκώδες”.

 Στα Aγγλικά το ρόδι ονομάζεται pomegranate (μήλο με σπόρους) γιατί μοιάζει με μήλο και είναι γεμάτο σπόρους.  Στη βοτανική η οικογένεια του ροδιού – Punica granatum περιλαμβάνει μόνον ένα πρόγονο, Punica protopunica, που φύεται μόνο στο νησί Σοκότρα της Yεμένης.Tο ρόδι απαρτίζεται από τρία βασικά μέρη και κάθε μέρος έχει το δικό του μεταφυσικό, βοτανολογικό και χημικό χαρακτήρα.
Aυτά είναι οι σπόροι ή “επισπέρμιο”, ο χυμός και ο φλοιός. Kι’ ακόμα περισσότερο, ο κορμός, η ρίζα, τα φύλλα και τα άνθη της ροδιάς, όλα περιέχουν ιδιαίτερα και μοναδικά συστατικά και το καθένα έχει πολλαπλές και ενδιαφέρουσες ιδιότητες όταν χρησιμοποιείται σαν φάρμακο για ανάλωση από ανθρώπους και ζώα.

Garden of Pomegranates

Oι ιδιότητες του δένδρου και του καρπού
H ροδιά προσαρμόζεται εύκολα σε διαφορετικά εδάφη και είναι ανθεκτική σε πολύ σκληρές συνθήκες ζέστης, ξηρασίας και έλλειψης φροντίδας.
Eπομένως δεν είναι να απορεί κανείς που ο αρχαίος κόσμος ήταν γεμάτος δασύλλια με ροδιές και οι άγριες ροδιές ήταν διάσπαρτες παντού, ενώ μερικές από αυτές διατηρούνται μέχρι σήμερα.

Σε ένα χωριό στην Mενόρκα των Bαλεαρίδων νήσων της Mεσογείου υπάρχει μία και μοναδική αρχαία ροδιά η οποία μόλις που καταφέρνει να βγάλει ένα, το πολύ δύο ρόδια στα βαθειά της γεράματα.
Πρέπει να έχει έρθει με τους Φοίνικες, τους ακούραστους ταξιδιώτες και εμπόρους, που άνοιξαν εμπορικούς δρόμους από ξηράς και θαλάσσης και στην αρχαιότητα έλεγχαν ένα μεγάλο μέρος του Mεσογειακού εμπορίου.
Θεωρείται ότι η ροδιά μπορεί να ζήσει πάνω από 200 χρόνια αλλά τα στοιχεία για την ακριβή ηλικία αυτής της ροδιάς της Mενόρκα είναι ασαφή.

Τι άλλο δεν ξέραμε για το ρόδι

    Στην Αρχαία Ελλάδα, το ρόδι συμβόλιζε τη ζωή και την αναγέννηση.
    Στην Περσική μυθολογια, ο Isfander τρώει ένα ρόδι και γίνεται ανίκητος.
    Στη βουδιστική παράδοση, τα ρόδια είναι ένα απο τα τρία ιερά φρούτα.

    Σύμφωνα με τα ισλαμικά κείμενα, ο παράδεισος που περιγράφεται στο Κοράνι, περιλαμβάνει 4 κήπους με πηγές, σκιές και φρούτα, ένα από τα οποία είναι το ρόδι.

    Το σπάσιμο του ροδιού στους γάμους και την Πρωτοχρονιά συμβολίζει την καλή τύχη (και τη γονιμότητα).
Πηγή πληροφοριών http://www.e-rodi.gr/site/

Πίνακες Ζωγραφικής με θέμα το Ρόδι

 Proserpine (Persephone) - Dante Gabriel Rossetti - 1880

  Venus Verticordia - Dante Gabriel Rossetti - 1864-1868

 Madonna of the pomegranate - Sandro Botticelli - 1487

 The virgin and child with a pomegranate - Sandro Botticelli - 1480-1500

  Girl with a pomegranate - William Adolphe Bouguereau - 1875

 Marchande de grenades - William Adolphe Bouguereau - 1825-1905

Pomegranates - Albert Joseph Moore

Madchen mit Granatapfeln Girl with Pomegranates 1912

Woman Carrying a Basket Full of Pomegranates-Edwin Longsden Long -

 Γαλιώτος Ανδρέας


Γαλιώτος Ανδρέας

Καρπός Ροδιάς-Βαλέρια Κουσίδου
Πίνακες ζωγραφικής, Κώστας Ρηγούλης


Pomegranates ~ Demetrios Vlachos

Κυριακή, 30 Νοεμβρίου 2014

«Το Μονόγραμμα», Οδυσσέας Ελύτης


Κολάζ, Οδυσσέα Ελύτη
Οδυσσέας Ελύτης «Το Μονόγραμμα»
Το Μονόγραμμα έγραψε ο  Οδυσσέας Ελύτης κατά τη διαμονή του στο Παρίσι (1969-1971).
 Το ποίημα δημοσιεύτηκε πρώτη φορά την Άνοιξη του 1971 στις Βρυξέλλες σε χειρόγραφη μορφή. 
Στην Ελλάδα τυπώθηκε το φθινόπωρο του 1972 .
Θεωρείται ως ένα από τα ερωτικότερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
 "Το Μονόγραμμα αποτελείται από 7 μέρη που το καθένα του περιλαμβάνει 7 στίχους ή πολλαπλάσια του 7, που φτάνουν στο κεντρικό μέρος (IV) τους 49 στίχους (7Χ7) για ν` αρχίσουν να μειώνονται βαθμιαία ως το τέλος. [...]
 Αυτοί οι συνδυασμοί, με τη σειρά τους, σχηματίζουν έναν αρμονικό ρόμβο που οι αριθμοί των γραμμών του, είτε προστεθούν κάθετα είτε οριζόντια, δίνουν τα αθροίσματα 7, 21, 35, 49, 35, 21, 7. [...]
 "Η αυστηρή αυτή αριθμητική πειθαρχία δεν αποβλέπει ουσιαστικά σε τίποτε άλλο παρά στο να υποταχθεί και να ελεγχθεί ό,τι από τη φύση του τείνει να είναι διάχυτο, ατίθασο και απειθάρχητο, το ερωτικό συναίσθημα"
(Mario Vitti, Οδυσσέας Ελύτης)
Ό Μάριο Βίττι (ιτ.Mario Vitti 1926 Κωνσταντινούπολη) είναι Ιταλός ερευνητής της νέας ελληνικής φιλολογίας και ομότιμος καθηγητής της ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Tuscia στο Βιτέρμπο της Ιταλίας

Μελέτησε τα έργα των Ελύτη και Σεφέρη
Έχει λάβει τιμητικά διδακτορικούς τίτλους από τα πανεπιστήμια Παρισιού, Θεσσαλονίκης και Κύπρου και βραβεύτηκε από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών.
 Το μονόγραμμα


Θά πενθώ πάντα -- μ’ακούς; -- γιά σένα,
μόνος,στόν Παράδεισο

Θά γυρίσει αλλού τίς χαρακιές
Τής παλάμης,η Μοίρα,σάν κλειδούχος
Μιά στιγμή θά συγκατατεθεί ο Καιρός

Πώς αλλιώς,αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι

Θά παραστήσει ο ουρανός τα σωθικά μας
Καί θά χτυπήσει τόν κόσμο η αθωότητα
Μέ τό δριμύ του μαύρου του θανάτου. 

ΙΙ.
Θά πενθώ πάντα -- μ’ακούς; -- γιά σένα,
μόνος,στόν Παράδεισο

Θά γυρίσει αλλού τίς χαρακιές
Τής παλάμης,η Μοίρα,σάν κλειδούχος
Μιά στιγμή θά συγκατατεθεί ο Καιρός

Πώς αλλιώς,αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι


Θά παραστήσει ο ουρανός τα σωθικά μας
Καί θά χτυπήσει τόν κόσμο η αθωότητα
Μέ τό δριμύ του μαύρου του θανάτου. 


  II
Πενθώ τον ήλιο και πενθώ τα χρόνια που έρχονται
Χωρίς εμάς και τραγουδώ τ' άλλα που πέρασαν
Εάν είναι αλήθεια


Μιλημένα τα σώματα και οι βάρκες που έκρουσαν γλυκά
Οι κιθάρες που αναβόσβησαν κάτω από τα νερά
Τα «πίστεψέ με» και τα «μη»
Μια στον αέρα, μια στη μουσική



Τα δυο μικρά ζώα, τα χέρια μας
Που γύρευαν ν' ανέβουνε κρυφά το ένα στο άλλο

Η γλάστρα με το δροσαχί στις ανοιχτές αυλόπορτες
Και τα κομμάτια οι θάλασσες που ερχόντουσαν μαζί
Πάνω απ' τις ξερολιθιές, πίσω απ' τους φράχτες
Την ανεμώνα που κάθισε στο χέρι σου
Κι έτρεμε τρεις φορές το μωβ τρεις μέρες πάνω από
        τους καταρράχτες


Εάν αυτά είναι αλήθεια τραγουδώ
Το ξύλινο δοκάρι και το τετράγωνο φαντό
Στον τοίχο, τη Γοργόνα με τα ξέπλεκα μαλλιά
Τη γάτα που μας κοίταξε μέσα στα σκοτεινά

Παιδί με το λιβάνι και με τον κόκκινο σταυρό
Την ώρα που βραδιάζει στων βράχων το απλησίαστοΠενθώ το ρούχο που άγγιξα και μου ήρθε ο κόσμος.
Έτσι μιλώ για σένα και για μένα

Επειδή σ' αγαπώ και στην αγάπη ξέρω
Να μπαίνω σαν Πανσέληνος
Από παντού, για το μικρό το πόδι σου μες στ' αχανή σεντόνια
Να μαδάω γιασεμιά - κι έχω τη δύναμη
Αποκοιμισμένη, να φυσώ να σε πηγαίνω
Μέσ' από φεγγερά περάσματα και κρυφές της θάλασσας στοές
Υπνωτισμένα δέντρα με αράχνες που ασημίζουνε

Ακουστά σ' έχουν τα κύματα
Πως χαϊδεύεις, πως φιλάς
Πως λες ψιθυριστά το «τι» και το «ε»

Τριγύρω στο λαιμό στον όρμο
Πάντα εμείς το φως κι η σκιά


Πάντα εσύ τ' αστεράκι και πάντα εγώ το σκοτεινό πλεούμενο
Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά
Το βρεμένο μουράγιο και η λάμψη επάνω στα κουπιά
Ψηλά στο σπίτι με τις κληματίδες
Τα δετά τριαντάφυλλα, το νερό που κρυώνει
Πάντα εσύ το πέτρινο άγαλμα και πάντα εγώ η σκιά που μεγαλώνει
Το γερτό παντζούρι εσύ, ο αέρας που το ανοίγει εγώ
Επειδή σ' αγαπώ και σ' αγαπώ
Πάντα εσύ το νόμισμα κι εγώ η λατρεία που το εξαργυρώνει:
Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο
Τόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιά

Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική
Καμάρα τ' ουρανού με τ' άστρα
Τόσο η ελάχιστή σου αναπνοή

Που πια δεν έχω τίποτε άλλο
Μες στους τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμα
Να φωνάζω από σένα και να με χτυπά η φωνή μου
Να μυρίζω από σένα και ν' αγριεύουν οι άνθρωποι
Επειδή το αδοκίμαστο και το απ' αλλού φερμένο
Δεν τ' αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ' ακούς
Είναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

Να μιλώ για σένα και για μένα.
IV
Είναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν, μ' ακούς
Δεν έχουν εξημερωθεί τα τέρατα, μ' ακούς
Το χαμένο μου αίμα και το μυτερό, μ' ακούς
Μαχαίρι
Σαν κριάρι που τρέχει μες στους ουρανούς
Και των άστρων τους κλώνους τσακίζει, μ' ακούς
Είμ' εγώ, μ' ακούς
Σ' αγαπώ, μ'ακούς
Σε κρατώ και σε πάω και σου φορώ
Το λευκό νυφικό της Οφηλίας, μ' ακούς
Που μ' αφήνεις, που πας και ποιος, μ' ακούς
Σου κρατεί το χέρι πάνω απ' τους κατακλυσμούς

Οι πελώριες λιάνες και των ηφαιστείων οι λάβες
Θα 'ρθει μέρα, μ' ακούς
Να μας θάψουν, κι οι χιλιάδες ύστερα χρόνοι
Λαμπερά θα μας κάνουν πετρώματα, μ' ακούς

Να γυαλίσει επάνω τους η απονιά, μ' ακούς
Των ανθρώπων
Και χιλιάδες κομμάτια να μας ρίξει

Στα νερά ένα ένα, μ' ακούς
Τα πικρά μου βότσαλα μετρώ, μ' ακούς
Κι είναι ο χρόνος μια μεγάλη εκκλησία, μ' ακούς
Όπου κάποτε οι φιγούρες

Των Αγίων
Βγάζουν δάκρυ αληθινό, μ' ακούς
Οι καμπάνες ανοίγουν αψηλά, μ' ακούς
Ένα πέρασμα βαθύ να περάσω

Περιμένουν οι άγγελοι με κεριά και νεκρώσιμους ψαλμούς
Πουθενά δεν πάω, μ' ακούς
Ή κανείς ή κι οι δύο μαζί, μ' ακούς

Το λουλούδι αυτό της καταιγίδας και, μ' ακούς
Της αγάπης
Μια για πάντα το κόψαμε
Και δε γίνεται ν' ανθίσει αλλιώς, μ' ακούς
Σ' άλλη γη, σ' άλλο αστέρι, μ' ακούς
Δεν υπάρχει το χώμα, δεν υπάρχει ο αέρας
Που αγγίξαμε, ο ίδιος, μ' ακούς

Και κανείς κηπουρός δεν ευτύχησε σ' άλλους καιρούς
Από τόσον χειμώνα κι από τόσους βοριάδες, μ' ακούς
Να τινάξει λουλούδι, μόνο εμείς, μ' ακούς

Μες στη μέση της θάλασσας
Από μόνο το θέλημα της αγάπης, μ' ακούς
Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί, μ' ακούς
Με σπηλιές και με κάβους κι ανθισμένους γκρεμούς
Άκου, άκου
Ποιος μιλεί στα νερά και ποιος κλαίει -ακούς;

Ποιος γυρεύει τον άλλο, ποιος φωνάζει -ακούς;
Είμ' εγώ που φωνάζω κι είμ' εγώ που κλαίω, μ' ακούς
Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ, μ' ακούς.


 V.
Γιά σένα έχω μιλήσει σέ καιρούς παλιούς
Μέ σοφές παραμάνες καί μ’αντάρτες απόμαχους

Από τί νά’ναι πού έχεις τή θλίψη του αγριμιού
Τήν ανταύγεια στό μέτωπο του νερού του τρεμάμενου
Καί γιατί,λέει,νά μέλει κοντά σου νά’ρθω
Πού δέν θέλω αγάπη αλλά θέλω τόν άνεμο
Αλλά θέλω της ξέσκεπης όρθιας θάλασσας τόν καλπασμό

Καί γιά σένα κανείς δέν είχε ακούσει
Γιά σένα ούτε τό δίκταμο ούτε τό μανιτάρι
Στά μέρη τ’αψηλά της Κρήτης τίποτα
Γιά σένα μόνο δέχτηκε ο Θεός νά μου οδηγεί τό χέρι

Πιό δω,πιό κεί,προσεχτικά σ’όλα τό γύρο
Του γιαλού του προσώπου,τούς κόλπους,τά μαλλιά
Στό λόφο κυματίζοντας αριστερά

Τό σώμα σου στή στάση του πεύκου του μοναχικού
Μάτια της περηφάνειας καί του διάφανου

Βυθού,μέσα στό σπίτι μέ τό σκρίνιο τό παλιό
Τίς κίτρινες νταντέλες καί τό κυπαρισσόξυλο
Μόνος νά περιμένω που θά πρωτοφανείς
Ψηλά στό δώμα ή πίσω στίς πλάκες της αυλής
Μέ τ’άλογο του Αγίου καί τό αυγό της Ανάστασης

Σάν από μιά τοιχογραφία καταστραμμένη
Μεγάλη όσο σέ θέλησε η μικρή ζωή
Νά χωράς στό κεράκι τή στεντόρεια λάμψη τήν ηφαιστειακή

Πού κανείς νά μήν έχει δεί καί ακούσει
Τίποτα μές στίς ερημιές τά ερειπωμένα σπίτια
Ούτε ο θαμμένος πρόγονος άκρη άκρη στόν αυλόγυρο
Γιά σένα,ούτε η γερόντισσα ν’όλα της τά βοτάνια

Γιά σένα μόνο εγώ,μπορεί,καί η μουσική
Πού διώχνω μέσα μου αλλ’αυτή γυρίζει δυνατότερη


Γιά σένα τό ασχημάτιστο στήθος των δώδεκα χρονώ
Τό στραμμένο στό μέλλον με τόν κρατήρα κόκκινο
Γιά σένα σάν καρφίτσα η μυρωδιά η πικρή
Πού βρίσκει μές στό σώμα καί πού τρυπάει τή θύμηση
Καί νά τό χώμα,νά τά περιστέρια,νά η αρχαία μας γή.
 VI.

Έχω δεί πολλά καί η γή μές’απ’τό νού μου φαίνεται ωραιότερη
Ώραιότερη μές στούς χρυσούς ατμούς
Η πέτρα η κοφτερή,ωραιότερα
Τά μπλάβα των ισθμών καί οί στέγες μές στά κύματα
Ωραιότερες οί αχτίδες όπου δίχως να πατείς περνάς
Αήττητη όπως η Θεά της Σαμοθράκης πάνω από τά βουνά
τής θάλασσας

Έτσι σ’έχω κοιτάξει πού μου αρκεί
Νά’χει ο χρόνος όλος αθωωθεί

Μές στό αυλάκι που τό πέρασμα σου αφήνει
Σάν δελφίνι πρωτόπειρο ν’ακολουθεί

Καί νά παίζει μέ τ’άσπρο καί τό κυανό η ψυχή μου !

Νίκη,νίκη όπου έχω νικηθεί
Πρίν από τήν αγάπη καί μαζί
Γιά τή ρολογιά καί τό γκιούλ-μπιρσίμι
Πήγαινε,πήγαινε καί ας έχω εγώ χαθεί

Μόνος καί άς είναι ο ήλιος που κρατείς ένα παιδί
νεογέννητο
Μόνος,καί ας είμ’εγώ η πατρίδα που πενθεί
Ας είναι ο λόγος που έστειλα νά σου κρατεί δαφνόφυλλο

Μόνος,ο αέρας δυνατός καί μόνος τ’ολοστρόγγυλο
Βότσαλο στό βλεφάρισμα του σκοτεινού βυθού
Ο ψαράς που ανέβασε κι έριξε πάλι πίσω στούς καιρούς τόν Παράδεισο !
VII.
Στόν Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί
Απαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στή θάλασσα

Μέ κρεβάτι μεγάλο καί πόρτα μικρή
Έχω ρίξει μές στ’άπατα μιάν ηχώ
Νά κοιτάζομαι κάθε πρωί που ξυπνώ

Νά σέ βλέπω μισή να περνάς στό νερό
και μισή να σε κλαίω μές στόν Παράδειο.
Οδυσσέας Ελύτης <<ΤΟ ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ>>

Κυριακή, 23 Νοεμβρίου 2014

ΟΥΤΙ -Ο βασιλιάς των οργάνων για τους Άραβες-

Το   ούτι   -  από  το  αραβικό  al  oud = ξύλο  -   έχει  μεγάλο  αχλαδόσχημο  ηχείο ,  κοντό  και  φαρδύ  χέρι ,  χωρίς  μπερντέδες ,  κεφαλή  που  σχηματίζει  σχεδόν  ορθή  γωνία  με  το  χέρι  και  στριφτά  κλειδιά  που  ρυθμίζονται  από  τα  πλάγια . 
Το  ηχείο  του  είναι  λίγο  μεγαλύτερο  από  του  λαούτου .
Έχει  μήκος  περίπου 
87  εκ. , από  τα  οποία  τα  20  εκ.  είναι  της  κεφαλής  με  10 –  11   κλειδιά  και  το  πλάτος  του  ηχείου  -  σκάφης  -  είναι  37  εκ.

 Για  τη  σκάφη  του  χρησιμοποιούν  σκληρά  ξύλα ,  όπως  έβενο , παλισάνδρο , σφένδαμο  -  τουρκ.  κελεμπέκ  -  οξιά, τριανταφυλλιά ,  μαόνι ,  καρυδιά   ή   κυπαρίσσι  Το  καπάκι  γίνεται  από  ξύλο  λευκό ,  συνήθως   πεύκο   ή   έλατο   χωρίς   ρόζους   ή   άλλα   ελαττώματα . 
Το  χέρι  δεν  γίνεται   πάντα  από  μονοκόμματο   φλαμούρι  αλλά   από  κομμάτια  φλαμουριού  και   πιπεριά  -  ή   άλλο  μαλακό  ξύλο - κολλημένα.

Early Medieval painting showing an Arab and European musician playing an oud

Ούτι ή όπως κάποιοι άλλοι το προφέρουν Γιου Τι Αϊ, μικρό, τρισύλλαβο, εύηχο με πολλούς συνειρμούς στην παράδοση τον πολιτισμό και την ιστορία.


Έχοντας δανειστεί την ονομασία αυτή του ΟΥΤΙ, θέλουμε να αναφέρουμε με λίγα λόγια την προέλευση του μουσικού αυτού οργάνου, τιμώντας έτσι, την ιστορία και τη παράδοση του.

Arab Musician

 Το ΟΥΤΙ είναι ένα όργανο με το οποίο μπορεί να εκφράσει κάποιος τον εσωτερικό του κόσμο παίζοντας μελωδικές γραμμές που αφορούν την παράδοση αλλά και την νεότερη μουσική θεματολογία.


Oud Maker by Ghazi Toutounji
Υπάρχει μία εκδοχή ότι το όργανο πήρε την ονομασία αυτή από το όνομα ενός πολύ επιφανούς μουσικού της περσικής βασιλικής αυλής κατά τη δυναστεία των Σασανιδών, τον Baarbad.
Κατά μία άλλη εκδοχή το όργανο πήρε το όνομα του από την Αρχαία Ελληνική Βάρβιτο, η οποία ταξίδεψε και εγκαταστάθηκε στην Περσία και τη λεκάνη της Μεσοποταμίας από την εποχή του Μ. Αλέξανδρου, τους Ελληνιστικούς χρόνους και την περίοδο της κυριαρχίας του κράτους των Σελευκιδών.



Majd Kayali. oud palyer
Αν και υπάρχουν λίγες πληροφορίες για την παρουσία και το ρόλο του κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο στα πράγματα της λαϊκής μουσικής του Βυζαντίου, κατά την περίοδο της Οθωμανικής επικυριαρχίας συνδέθηκε στενά και οργανικά και είχε ζωτικό ρόλο στο μουσικό γίγνεσθαι του χώρου που συχνά αποκαλούμε καθ’ ημάς Ανατολή και ιδιαίτερα με τη μουσική ζωή και δημιουργία του Ελληνισμού που ζούσε σε αυτή, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων και ιδιαίτερα της Κωνσταντινούπολης.



 Egyptian oud
Ωστόσο ξέρουμε ότι η ιστορία του αιγυπτιακό ΟΥΤΙ άρχισε πριν 3500 χρόνια, δηλαδή στην εποχή των Φαραώ. Από τότε έως σήμερα, παρέμεινε ο βασιλιάς των οργάνων για τους Άραβες.
Λέγετε, ότι οι Άραβες πήρανε το τρόπο παιξίματος αυτού του οργάνου από τους Πέρσες. 

Van Rainy Hecht-Nielsen (1974)-The Oud Player

Αυτό λοιπόν το όργανο αργότερα ονομάσθηκε από τους Άραβες al oud  που σημαίνει στα αραβικά ψηλό ξύλο, από εκεί έχει πάρει τη τελική του ονομασία.
Η αρχική του μορφή σίγουρα δεν ήταν αυτή που έχει σήμερα. 

Από τον 9ο αιώνα συστηματοποιήθηκε πάνω στο ΟΥΤΙ πρακτικά και θεωρητικά η μουσική παράδοση της μεσογείου.

Inspiration of Medieval Literature & Language: Chansons de Geste, “Minstrels Playing Oud & Rabab” (illum. ms, “Cantigas de Santa Maria,” 13th century)
Τον μεσαίωνα οι σταυροφόροι μεταφέρανε το όργανο από τους Αγίους Τόπους στην Ευρώπη όπου έγινε to αναγεννησιακό λαούτο ή Λαγούτο και στην μικρά  Ασία όπου παρέμεινε όπως ήταν μέχρι και σήμερα.

  Το ΟΥΤΙ είναι ένα από τα λίγα όργανα στην ανατολή και για τους Άραβες το μοναδικό που έπαιξε και διαμόρφωσε τις μουσικές κλίμακες που λέγονται μακάμ.

 Detail from Maghrebi miniature, 13th cent.
Σήμερα το ΟΥΤΙ είναι διαδομένο σε όλο σχεδόν τον κόσμο. Από τον 9ο αιώνα συστηματοποιήθηκε πάνω στο ΟΥΤΙ πρακτικά και θεωρητικά η μουσική παράδοση της Μεσογείου. Στη σημερινή του μορφή διαθέτει 6 χορδές και είναι άταστο.
Αποτελείται από τέσσερα βασικά μέρη. Το σκάφος, το καπάκι, το μανίκι και την ταστιέρα. Πάνω στο καπάκι βρίσκεται ο καβαλάρης και στην κορυφή της ταστιέρας βρίσκεται ο καραβόλας.
Detail from Andalucian miniature, 13th cent.Έχει τέσσερις εντέρινες χορδές και παίζεται με πένα. Το σημείο αυτό όμως είναι κύριο χαρακτηριστικό του οργάνου γιατί δίνει την δυνατότητα να παίξει κάποιος την ιδιαιτερότητα των διαστημάτων που έχουν οι παραδοσιακές κλίμακες αλλά και να δημιουργήσει το προσωπικό του ηχόχρωμα.

Persian oud
 Το περσικό όργανο που οι Πέρσες το έλεγαν Μπαρπάτ (ούτι) έμοιαζε με το αιγυπτιακό ούτι που έπαιζαν στην εποχή των Φαραώ πριν 3.500 χρόνια. Οι Άραβες πήραν τον τρόπο παιξίματος αυτού του οργάνου από τους Πέρσες.
Αυτό το όργανο αργότερα ονομάστηκε από τους Άραβες al oud που σημαίνει στα αραβικά ξύλο και συγκεκριμένα ψηλό ξύλο.
Από εκεί έχει πάρει το ούτι την τελική του ονομασία.

Πηγή/http://www.uti.gr/doc_gre/uti_name.htm


Ιστορία

Άραβες μουσικοί, 1915

 Η αρχική του μορφή σίγουρα δεν ήταν αυτή που έχει σήμερα, κάτι που φαίνεται και σε παλαιότερα χαρακτικά. Τα έγχορδα όργανα, όπως το ούτι ή το βιολί δεν τα γνώριζαν οι Άραβες.

 Τα έμαθαν από τους Βυζαντινούς, τους Πέρσες και τους Ρωμαίους μετά την εξάπλωση του Ισλάμ.

 Ο πρώτος Άραβας μουσικός που άρχισε να παίζει ούτι ήταν ο Eben Sareeg και μετά άρχισαν να το χρησιμοποιούν και άλλοι.

 Οι πιο φημισμένοι οργανοπαίκτες στην ιστορία του ούτι είναι οι Eshack Almusely, ο Ebraheem Almahdy και ο Zaryab. 

Το ούτι είναι ο βασιλιάς των οργάνων για τους Άραβες, σε βαθμό τέτοιο που, παλαιοτέρα, ένας σύνθετης για να γράψει ένα τραγούδι, στηριζόταν αποκλειστικά σε αυτό.

Πηγή/http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CF%8D%CF%84%CE%B9

 

 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...